เล่ม ๑ · วินัยปิฎก มหาวิภังค์ ภาค ๑

พระวินัยปิฎก เล่ม ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑ เป็นส่วนต้นของพระวินัยปิฎก ว่าด้วยสิกขาบทของภิกษุ พร้อมเรื่องต้นบัญญัติของสิกขาบทแต่ละข้อ ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงบัญญัติขึ้นตามเหตุการณ์ที่เกิดในหมู่สงฆ์ครั้งพุทธกาล (โครงสร้างพระไตรปิฎก ๔๕ เล่ม) เนื้อหาของมหาวิภังค์เป็นการจำแนกสิกขาบทในพระปาติโมกข์ที่พระภิกษุพึงสวดทุกกึ่งเดือน ซึ่งมีจำนวนเกินกว่า ๑๕๐ ข้อ ดังพระบาลีที่ตรัสว่า สาธิกมิทํ ภนฺเต ทิยฑฺฒสิกฺขาปทสตํ อนฺวฑฺฒมาสํ อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ แปลว่า สิกขาบท ๑๕๐ กับทั้งที่เกินออกไป ย่อมมาสู่การสวดทุกกึ่งเดือน อรรถกถาอธิบายว่า พุทธพจน์นี้ตรัสตามจำนวนสิกขาบทที่ได้ทรงบัญญัติแล้วในเวลาที่ทรงแสดงพระสูตรนั้น แต่ภายหลังมีสิกขาบทเพิ่มขึ้นเป็น ๒๐๐ มีเศษ (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๙–๑๐) พระวินัยปิฎกจึงเป็นแหล่งเดิมของสิกขาบทและเรื่องราวความเป็นมาของการบัญญัติวินัย เป็นหลักฐานสำคัญในการตัดสินข้อปฏิบัติของสงฆ์ ผู้ศึกษาพึงเข้าถึงพระไตรปิฎกบาลีเป็นมาตรฐานอ้างอิงสิ้นสุด ส่วนคำแปลภาษาไทยเป็นเครื่องช่วยศึกษา ซึ่งยังต้องมีการตรวจชำระแก้ไขต่อไป (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๑๗, ๔๗)

คำอธิบายนี้ผู้จัดทำเรียบเรียงจากหนังสือ รู้จักพระไตรปิฎก ให้ชัด ให้ตรง ของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต) ด้วยความตั้งใจให้ผู้อ่านเข้าใจได้ง่ายขึ้น