เล่ม ๓๖ · อภิธรรมปิฎก ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติปกรณ์

เล่ม ๓๖ อยู่ในหมวดพระอภิธรรมปิฎก ซึ่งเป็นการประมวลหลักธรรมล้วนที่จัดเป็นระบบเชิงวิเคราะห์ ไม่อิงบุคคลหรือเหตุการณ์ พระอภิธรรมปิฎกทั้งหมดมี ๗ คัมภีร์ คือ ธัมมสังคณี วิภังค์ ธาตุกถา ปุคคลบัญญัติ กถาวัตถุ ยมก และปัฏฐาน เล่มนี้รวมสองคัมภีร์กลางของชุดไว้ด้วยกัน คือ ธาตุกถา และปุคคลบัญญัติปกรณ์ (โครงสร้างพระไตรปิฎก ๔๕ เล่ม) ธาตุกถาว่าด้วยการจำแนกสภาวธรรมทั้งหลายเข้ากับหมวดขันธ์ อายตนะ และธาตุ เพื่อแสดงว่าธรรมข้อใดสงเคราะห์เข้าได้กับหมวดใด หรือไม่สงเคราะห์เข้ากับหมวดใด ส่วนปุคคลบัญญัติปกรณ์ว่าด้วยการบัญญัติเรียกบุคคลประเภทต่าง ๆ ตามคุณธรรมหรือลักษณะที่ปรากฏ เป็นการจัดหมวดหมู่บุคคลตามจำนวนตั้งแต่หมวดหนึ่งขึ้นไป ในทำนองเดียวกับที่อังคุตตรนิกายจัดพระสูตรตามจำนวนหัวข้อธรรม เล่มนี้มีขนาดย่อมเมื่อเทียบกับคัมภีร์อื่นในอภิธรรมปิฎก แต่มีความสำคัญในฐานะเครื่องมือช่วยเชื่อมโยงระหว่างการวิเคราะห์สภาวธรรมล้วน กับการบัญญัติเรียกบุคคลตามสมมติโวหาร ทำให้ผู้ศึกษาเห็นการใช้ภาษาสองระดับ คือระดับปรมัตถ์และระดับสมมติบัญญัติ ควบคู่กันไปในพระอภิธรรม

คำอธิบายนี้ผู้จัดทำเรียบเรียงจากหนังสือ รู้จักพระไตรปิฎก ให้ชัด ให้ตรง ของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต) ด้วยความตั้งใจให้ผู้อ่านเข้าใจได้ง่ายขึ้น