มรรควิภังค์

อภิธรรมปิฎก วิภังคปกรณ์ · เล่ม ๓๕ ข้อ ๕๘๙

 [๕๘๙] มรรคมีองค์ ๕ คือ  ๑. สัมมาทิฏฐิ  ๒. สัมมาสังกัปปะ  ๓. สัมมาวายามะ  ๔. สัมมาสติ  ๕. สัมมาสมาธิ  ในธรรมเหล่านั้น มรรคมีองค์ ๕ เป็นไฉน  ภิกษุในศาสนานี้ เจริญโลกุตตรฌาน อันเป็นเครื่องนำออกไปจากโลกให้เข้าสู่นิพพานเพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน ประกอบด้วยวิตก วิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวก เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาอยู่ ในสมัยใด มรรคมีองค์ ๕คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติสัมมาสมาธิ มีในสมัยนั้น  ในมรรคมีองค์ ๕ นั้น สัมมาทิฏฐิ เป็นไฉน  ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ฯลฯ ความไม่หลง ความวิจัยธรรม ความเห็นชอบธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด นี้เรียกว่าสัมมาทิฏฐิ  สัมมาสังกัปปะ เป็นไฉน  ความตรึก ความตรึกอย่างแรง ความดำริ ฯลฯ อันเป็นองค์แห่งมรรคนับเนื่องในมรรคอันใด นี้เรียกว่า สัมมาสังกัปปะ  สัมมาวายามะ เป็นไฉน  การปรารภความเพียรทางใจ ฯลฯ ความพยายามชอบ วิริยสัมโพชฌงค์อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด นี้เรียกว่า สัมมาวายามะ  สัมมาสติ เป็นไฉน  สติ ความตามระลึก ฯลฯ ความระลึกชอบ สติสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรคนับเนื่องในมรรค อันใด นี้เรียกว่า สัมมาสติ  สัมมาสมาธิ เป็นไฉน  ความตั้งอยู่แห่งจิต ฯลฯ ความตั้งใจชอบ สมาธิสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด นี้เรียกว่า สัมมาสมาธิ  นี้เรียกว่า มรรคมีองค์ ๕ ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยมรรคมีองค์ ๕  ปาฏิเยกกปุจฉาวิสัชนานัย

พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · หน้า ๒๗๒–๒๗๓

อธิบายเนื้อหา
ข้อความนี้ปรากฏที่อื่นอีก แห่ง