เล่ม ๔๓ ข้อ ๑๔๖

อภิธรรมปิฎก ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๔

 [๑๔๖] จิตตสัมปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่จิตตสัมปยุตตธรรม โดยอัตถิปัจจัย มี ๑ นัยเหมือนกับปฏิจจวาร.  จิตตสัมปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่จิตตวิปปยุตตธรรม โดยอัตถิปัจจัย  มี ๒ อย่าง คือ สหชาต ปัจฉาชาต ฯลฯ  จิตตสัมปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่จิตตสัมปยุตตธรรม และจิตตวิปปยุตตธรรม โดยอัตถิปัจจัย เหมือนกับปฏิจจวาร.  จิตตวิปปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่จิตตวิปปยุตตธรรม โดยอัตถิปัจจัย  มี ๓ อย่าง คือ สหชาต อาหาร อินทรีย์ ฯลฯ.  จิตตวิปปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่จิตตสัมปยุตตธรรม โดยอัตถิปัจจัย  มี ๒ อย่าง คือ สหชาต ปุเรชาต.  ที่เป็นสหชาต ได้แก่ ในปฏิสนธิขณะ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม โดยอัตถิปัจจัย.  ที่เป็นปุเรชาต ได้แก่ บุคคลพิจารณาเห็นจักขุ ฯลฯ หทัยวัตถุ โดยความเป็นของไม่เที่ยงฯลฯ เหมือนกับปุเรชาต.  จิตตสัมปยุตตธรรม และจิตตวิปปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่จิตตสัมปยุตตธรรมโดยอัตถิปัจจัย  มี ๒ อย่าง คือ สหชาต ปุเรชาต.  ที่เป็นสหชาต ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ และจักขายตนะ เป็นปัจจัยแก่ ขันธ์ ๒ ฯลฯ กายายตนะ  ขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสัมปยุตตธรรม และหทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ ฯลฯ ขันธ์ ๒ฯลฯ ปฏิสนธิ.  จิตตสัมปยุตตธรรม และจิตตวิปปยุตตธรรม เป็นปัจจัยแก่จิตตวิปปยุตตธรรมโดยอัตถิปัจจัย  มี ๔ อย่าง คือ สหชาต ปัจฉาชาต อาหาร อินทรีย์.  ที่เป็นสหชาต ได้แก่ จิตตสัมปยุตตขันธ์ และมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป โดยอัตถิปัจจัย ปฏิสนธิ.  ที่เป็นปัจฉาชาต ได้แก่ จิตตสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และกพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้ โดยอัตถิปัจจัย.  ที่เป็นปัจฉาชาต ได้แก่ จิตตสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และรูปชีวิตินทรีย์ เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลาย โดยอัตถิปัจจัย.

พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · หน้า ๘๕–๘๖

อธิบายเนื้อหา
ข้อความนี้ปรากฏที่อื่นอีก แห่ง