เล่ม ๑๔ · สุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์

เล่ม ๑๔ เป็นส่วนสุดท้ายของมัชฌิมนิกาย เรียกว่าอุปริปัณณาสก์ คือหมวดปลายของพระสูตรขนาดกลาง อยู่ในพระสุตตันตปิฎก ซึ่งเป็นการประมวลพระธรรมเทศนา เรื่องราว และภาษิตของพระพุทธเจ้าและพระสาวก โดยจัดเรียงตามความยาวของพระสูตร (โครงสร้างพระไตรปิฎก ๔๕ เล่ม) ในเล่มนี้ปรากฏพระสูตรสำคัญหลายสูตร เช่น พระสูตรที่แสดงคุณสมบัติของพระมหากัจจานะ ผู้ทรงเป็นเอตทัคคะในทางแจกแจงอธิบายความย่อให้พิสดาร มีเรื่องที่พระสาวกนำคำตอบของท่านมากราบทูลพระพุทธเจ้า และพระองค์ทรงรับรองว่า หากมีผู้ทูลถามพระองค์ ก็จะทรงตอบชี้แจงอย่างเดียวกับที่พระมหากัจจานะได้ตอบไว้ (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๖๓–๖๕) พระสูตรในหมวดนี้ยังเป็นแหล่งสำคัญของหลักธรรมที่พระสาวกผู้ใหญ่แสดงต่อพระพักตร์พระพุทธเจ้า และได้รับประทานสาธุการ ดังที่พระอรรถกถาจารย์ระบุว่าคำของพระสาวกในพระไตรปิฎกมิใช่ลัทธิที่ท่านคิดขึ้นเอง แต่เป็นคำถ่ายทอดพระธรรมของพระพุทธเจ้าตามที่ได้ตรัสบอกสอนไว้ จึงมีฐานะเป็นเนื้อหาที่รักษาสืบทอดพระพุทธวจนะไว้ให้ผู้ศึกษาได้เข้าถึงพระธรรมวินัยอย่างครบถ้วน (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๖๘–๖๙)

คำอธิบายนี้ผู้จัดทำเรียบเรียงจากหนังสือ รู้จักพระไตรปิฎก ให้ชัด ให้ตรง ของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต) ด้วยความตั้งใจให้ผู้อ่านเข้าใจได้ง่ายขึ้น