เล่ม ๒๒ · สุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจก-ฉักกนิบาต

เล่มที่ ๒๒ เป็นส่วนหนึ่งของพระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ซึ่งเป็นการจัดหมวดพระสูตรตามจำนวนหัวข้อธรรม ตั้งแต่หมวด ๑ จนถึงหมวด ๑๑ เฉพาะเล่มนี้รวมพระสูตรในปัญจกนิบาต คือหมวดธรรมที่มีจำนวน ๕ ข้อ และฉักกนิบาต คือหมวดธรรมที่มีจำนวน ๖ ข้อ เข้าไว้ด้วยกัน มีจำนวน ๔๐๑ ข้อ การจัดพระสูตรตามจำนวนตัวเลขเช่นนี้ เป็นระบบที่วางไว้เพื่อความสะดวกในการเก็บรักษาและทรงจำสาธยายสืบต่อกันมา บรรดาพระสูตรที่มีการนับจำนวนเป็นตัวเลขเท่ากัน ท่านนำมาเรียงรวมไว้ด้วยกันเป็นหมวด ๆ ทำให้ผู้ศึกษาสามารถค้นหลักธรรมที่ประมวลไว้เป็นชุดจำนวนเดียวกันได้สะดวก (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๗๖) ในเล่มนี้ปรากฏพุทธพจน์สำคัญหลายแห่ง ตัวอย่างเช่น พุทธพจน์ว่าด้วยพระภิกษุผู้ถือธุดงค์ ๕ จำพวก ซึ่งจำพวกที่ ๕ อันเป็นผู้เลิศประเสริฐนั้น ถือธุดงค์เพราะอาศัยความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความสงัด และอิทมัตถิตา คือความตระหนักคุณค่าว่าธุดงค์มีประโยชน์ที่ประสงค์อยู่เพียงเท่านี้ (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๔๒–๔๖) นอกจากนี้ยังมีพุทธพจน์ที่ตรัสเตือนถึงความเสื่อมของพระศาสนาในอนาคต เมื่อภิกษุไม่ตั้งใจสดับตถาคตภาษิตอันลึกซึ้ง แต่กลับใส่ใจสูตรที่กวีแต่งเป็นเรื่องภายนอก อันเป็นสาวกภาษิตของคนนอกพระพุทธศาสนา (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๖๖) พุทธพจน์ในเล่มนี้ยังเป็นแหล่งอ้างอิงสำคัญของหลักธรรมาธิปไตย/ธัมมาธิปไตย ซึ่งปรากฏในชุดอธิปไตย ๓ ตลอดจนหลักธรรมอื่น ๆ ที่จัดเป็นหมวด ๕ และหมวด ๖ ซึ่งเมื่ออ่านผ่านพระไตรปิฎกภาษาไทย พึงตระหนักว่าเป็นคำแปลจากพระไตรปิฎกบาลี โดยอาศัยอรรถกถาเป็นเครื่องช่วยไขความ และยังอยู่ในกระบวนการตรวจชำระแก้ไขคำแปลต่อไป (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๓๑–๓๒)

คำอธิบายนี้ผู้จัดทำเรียบเรียงจากหนังสือ รู้จักพระไตรปิฎก ให้ชัด ให้ตรง ของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต) ด้วยความตั้งใจให้ผู้อ่านเข้าใจได้ง่ายขึ้น