๑๘. ธัมมหทยวิภังค์อุปปาทกัมมอายุปมาณวาร

อภิธรรมปิฎก วิภังคปกรณ์ · เล่ม ๓๕ ข้อ ๑๑๐๗

 [๑๑๐๗] ผู้เจริญปฐมฌานได้อย่างสามัญ ไปเกิดที่ไหน  ผู้เจริญปฐมฌานได้อย่างสามัญ ไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นพรหมปาริสัชชา  อายุของเทวดาเหล่านั้น มีประมาณเท่าไร  มีประมาณเท่าส่วนที่ ๓ ที่ ๔ แห่งกัปป์ [คือ ๑ ใน ๓ หรือ ๑ ใน ๔แห่งกัปป์]  ผู้เจริญปฐมฌานได้อย่างกลาง ไปเกิดที่ไหน  ผู้เจริญปฐมฌานได้อย่างกลาง ไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นพรหมปุโรหิตา  อายุของเทวดาเหล่านั้น มีประมาณเท่าไร  มีประมาณกึ่งกัปป์  ผู้เจริญปฐมฌานได้อย่างประณีต ไปเกิดที่ไหน  ผู้เจริญปฐมฌานได้อย่างประณีต ไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นมหาพรหมา  อายุของเทวดาเหล่านั้น มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๑ กัปป์  ผู้เจริญทุติยฌานได้อย่างสามัญ ไปเกิดที่ไหน  ผู้เจริญทุติยฌานได้อย่างสามัญ ไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นปริตตาภา  อายุของเทวดาเหล่านั้น มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๒ กัปป์  ผู้เจริญทุติยฌานได้อย่างกลาง ไปเกิดที่ไหน  ผู้เจริญทุติยฌานได้อย่างกลาง ไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นอัปปมาณาภา  อายุของเทวดาเหล่านั้น มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๔ กัปป์  ผู้เจริญทุติยฌานได้อย่างประณีต ไปเกิดที่ไหน  ผู้เจริญทุติยฌานได้อย่างประณีต ไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นอาภัสสระ  อายุของเทวดาเหล่านั้น มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๘ กัปป์  ผู้เจริญตติยฌานได้อย่างสามัญ ไปเกิดที่ไหน  ผู้เจริญตติยฌานได้อย่างสามัญ ไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นปริตตสุภา  อายุของเทวดาเหล่านั้น มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๑๖ กัปป์  ผู้เจริญตติยฌานได้อย่างกลาง ไปเกิดที่ไหน  ผู้เจริญตติยฌานได้อย่างกลาง ไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นอัปปมาณสุภา  อายุของเทวดาเหล่านั้น มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๓๒ กัปป์  ผู้เจริญตติยฌานได้อย่างประณีต ไปเกิดที่ไหน  ผู้เจริญตติยฌานได้อย่างประณีต ไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นสุภกิณหะ  อายุของเทวดาเหล่านั้น มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๖๔ กัปป์  ผู้เจริญจตุตถฌาน บางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาเหล่าอสัญญสัตว์ บางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นเวหัปผลา บางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นอวิหา บางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นอตัปปา บางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นสุทัสสา บางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นสุทัสสี บางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาชั้นอกนิฏฐะ บางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาผู้เข้าถึงอากาสานัญจายตนภพบางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาผู้เข้าถึงวิญญาณัญจายตนภพ บางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาผู้เข้าถึงอากิญจัญญายตนภพ บางคนไปเกิดเป็นพวกเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพ เพราะอารมณ์ต่างกัน เพราะมนสิการต่างกัน เพราะฉันทะต่างกัน เพราะปณิธิต่างกันเพราะอธิโมกข์ต่างกัน เพราะอภินิหารต่างกัน เพราะปัญญาต่างกัน  อายุของเหล่าเทวดาอสัญญสัตว์ และเหล่าเทวดาชั้นเวหัปผลามีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๕๐๐ กัปป์  อายุของเหล่าเทวดาชั้นอวิหา มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๑,๐๐๐ กัปป์  อายุของเหล่าเทวดาชั้นอตัปปา มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๒,๐๐๐ กัปป์  อายุของเหล่าเทวดาชั้นสุทัสสา มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๔,๐๐๐ กัปป์  อายุของเหล่าเทวดาชั้นสุทัสสี มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๘,๐๐๐ กัปป์  อายุของเหล่าเทวดาชั้นอกนิฏฐะ มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๑๖,๐๐๐ กัปป์  อายุของเหล่าเทวดาผู้เข้าถึงอากาสานัญจายตนภพ มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๒๐,๐๐๐ กัปป์  อายุของเหล่าเทวดาผู้เข้าถึงวิญญาณัญจายตนภพ มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๔๐,๐๐๐ กัปป์  อายุของเหล่าเทวดาผู้เข้าถึงอากิญจัญญายตนภพ มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๖๐,๐๐๐ กัปป์  อายุของเหล่าเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพ มีประมาณเท่าไร  มีประมาณ ๘๔,๐๐๐ กัปป์  เหล่าสัตว์ที่มีอำนาจแห่งบุญส่งเสริม ไปแล้วสู่กามภพ และรูปภพ หรือแม้ไปสู่ภวัคคพรหม ย่อมกลับไปสู่ทุคติอีกได้ เหล่าสัตว์มีอายุยืนถึงเพียงนั้นก็ยังจุติเพราะสิ้นอายุ ภพไหนๆ ชื่อว่า เที่ยง ไม่มี สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ได้ตรัสไว้อย่างนี้เพราะฉะนั้นแล เหล่านักปราชญ์ผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาดรอบคอบ คำนึงถึงความจริงข้อนี้ จึงเจริญมรรคอันอุดมเพื่อพ้นจากชรามรณะ ครั้นเจริญมรรคอันบริสุทธิ์สะอาด ซึ่งมีปกติยังสัตว์ให้หยั่งถึงพระนิพพานแล้ว ย่อมเป็นผู้ไม่มีอาสวะปรินิพพาน เพราะกำหนดรู้อาสวะทั้งปวงฉะนี้แล  อภิญเญยยาทิวาร

พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · หน้า ๕๑๗–๕๒๐