ปัจจยาการวิภังค์

อภิธรรมปิฎก วิภังคปกรณ์ · เล่ม ๓๕ ข้อ ๓๕๗

 [๓๕๗] ในปัจจยาการเหล่านั้น อวิชชา เป็นไฉน  ความไม่รู้ ความไม่เห็น ฯลฯ ลิ่มคืออวิชชา อกุศลมูลคือ โมหะอันใด นี้เรียกว่าอวิชชา ฯลฯ  เวทนาเกิดเพราะผัสสะเป็นปัจจัย เป็นไฉน  ความสบายทางใจก็ไม่ใช่ ความไม่สบายทางใจก็ไม่ใช่ ความเสวยอารมณ์ที่ไม่ทุกข์ไม่สุขอันเกิดแต่เจโตสัมผัส กิริยาเสวยอารมณ์ที่ไม่ทุกข์ไม่สุขอันเกิดแต่เจโตสัมผัส อันใด นี้เรียกว่าเวทนาเกิดเพราะผัสสะเป็นปัจจัย  อุทธัจจะเกิดเพราะเวทนาเป็นปัจจัย เป็นไฉน  ความฟุ้งซ่านแห่งจิต ความไม่สงบแห่งจิต ความวุ่นวายใจ ความพล่านแห่งจิต อันใดนี้เรียกว่า อุทธัจจะเกิดเพราะเวทนาเป็นปัจจัย  อธิโมกข์เกิดเพราะอุทธัจจะเป็นปัจจัย เป็นไฉน  การตัดสินใจ กิริยาที่ตัดสินใจ ความตัดสินใจในอารมณ์นั้น อันใดนี้เรียกว่าอธิโมกข์เกิดเพราะอุทธัจจะเป็นปัจจัย  ภพเกิดเพราะอธิโมกข์เป็นปัจจัย เป็นไฉน  เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ เว้นอธิโมกข์นี้เรียกว่า ภพเกิดเพราะอธิโมกข์เป็นปัจจัย ฯลฯ  ด้วยเหตุนั้น จึงเรียกว่า ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมีด้วยประการอย่างนี้ ฯลฯ  อกุศลนิเทส จบ  ________________  กุศลนิเทส  กามาวจรกุศลจิต ๘  กามาวจรกุศลจิตดวงที่ ๑

พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · หน้า ๑๗๖–๑๗๘

อธิบายเนื้อหา
ข้อความนี้ปรากฏที่อื่นอีก แห่ง