[๑๘] ฌานปัจจัย คือ องค์แห่งฌานทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่สัมปยุตด้วยฌาน และรูปอันมีธรรมที่สัมปยุตด้วยฌานนั้น เป็นสมุฏฐาน โดยฌานปัจจัย