เล่ม ๑๑ · สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค

พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๑ เป็นเล่มสุดท้ายของทีฆนิกาย ซึ่งเป็นชุมนุมพระสูตรขนาดยาว มีชื่อว่าปาฏิกวรรค รวมพระสูตรขนาดยาวหลายสูตร มีเนื้อหาหลากหลาย ทั้งเรื่องราวเหตุการณ์ หลักธรรม และการประมวลคำสอน (โครงสร้างพระไตรปิฎก ๔๕ เล่ม) พระสูตรสำคัญที่อยู่ในเล่มนี้ คือ สังคีติสูตร ซึ่งพระสารีบุตรกล่าวประมวลคำสอนของพระพุทธเจ้าจัดเป็นหมวดตามจำนวน ตั้งแต่ธรรมหมวด ๑ ถึงธรรมหมวด ๑๐ เกิดขึ้นเมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จไปประทับที่สันถาคารของเจ้ามัลละแห่งปาวานคร ครั้งนั้นพระพุทธเจ้ารับสั่งให้พระสารีบุตรกล่าวธรรมกถาแก่ภิกษุทั้งหลายในขณะที่พระองค์ทรงเอนพัก เมื่อพระสารีบุตรกล่าวจบ พระพุทธเจ้าได้ประทานสาธุการ ถือเป็นการริเริ่มทำสังคายนาไว้เป็นแบบอย่าง และเป็นต้นแบบของการสังคายนาครั้งแรกหลังพุทธปรินิพพาน (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๕๕–๕๖) นอกจากนี้ในเล่ม ๑๑ ยังมีคำสอนเรื่องอธิปไตย ๓ ซึ่งกล่าวถึงธัมมาธิปไตย อันเป็นหลักธรรมสำคัญที่ปรากฏหลายแห่งในพระไตรปิฎก แต่พระไตรปิฎกภาษาไทยบางฉบับแปลเป็นภาษาไทยว่า "มีธรรมเป็นใหญ่" ทำให้ผู้ค้นคว้าอาจพลาดได้ (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๓๑–๓๒)

คำอธิบายนี้ผู้จัดทำเรียบเรียงจากหนังสือ รู้จักพระไตรปิฎก ให้ชัด ให้ตรง ของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต) ด้วยความตั้งใจให้ผู้อ่านเข้าใจได้ง่ายขึ้น