เล่ม ๑๒ · สุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์

เล่ม ๑๒ เป็นเล่มแรกของมัชฌิมนิกาย ซึ่งเป็นชุมนุมพระสูตรขนาดกลางในพระสุตตันตปิฎก ท่านจัดหมวดพระสูตรตามความยาวเป็นเกณฑ์ พระสูตรที่ยาวปานกลางไม่ว่าจะมีเนื้อหาสาระอย่างใด ก็นำมาเรียงรวมไว้ด้วยกันเป็นมัชฌิมนิกาย มีทั้งหมด ๑๕๒ สูตร ใช้เนื้อที่หนังสือ ๓ เล่ม คือเล่ม ๑๒ ถึงเล่ม ๑๔ (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๗๕) ในเล่ม ๑๒ นี้เป็นส่วนมูลปัณณาสก์ คือหมวด ๕๐ สูตรต้น มีพระสูตรสำคัญที่ผู้ศึกษาธรรมมักอ้างถึงอยู่หลายสูตร เช่น สติปัฏฐานสูตร ซึ่งเป็นแหล่งหลักในการศึกษาหลักสติปัฏฐาน ๔ (ข้อ ๑๓๑–๑๕๒ หน้า ๑๐๓–๑๒๗) เมื่อผู้ศึกษารู้ระบบการจัดหมวดหมู่ของพระไตรปิฎกดีแล้ว ก็สามารถโยงไปหาพระสูตรว่าด้วยเรื่องเดียวกันในเล่มอื่น เช่น มหาสติปัฏฐานสูตรในเล่ม ๑๐ และสติปัฏฐานสังยุตต์ในเล่ม ๑๙ มาศึกษาประกอบกันได้ (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๗๗–๗๘) นอกจากนี้ ยังมีพระสูตรที่แสดงถึงบทบาทของพระสาวกในการบอกเล่าถ่ายทอดพระธรรม เช่น จูฬเวทัลลสูตร ที่พระธรรมทินนาภิกษุณีแสดงธรรมแก่วิสาขอุบาสก แล้วพระพุทธเจ้าตรัสรับรองว่า หากมีผู้ทูลถามพระองค์ ก็จะตรัสตอบเช่นเดียวกับที่พระธรรมทินนาตอบ (ม.มู.๑๒/๕๑๓/๕๕๕) แสดงว่าถ้อยคำของพระสาวกในพระไตรปิฎกมิใช่คำที่ท่านคิดขึ้นเอง แต่เป็นการกล่าวตามพุทธประสงค์ ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงยอมรับรอง (รู้จักพระไตรปิฎก น. ๖๒–๖๓)

คำอธิบายนี้ผู้จัดทำเรียบเรียงจากหนังสือ รู้จักพระไตรปิฎก ให้ชัด ให้ตรง ของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต) ด้วยความตั้งใจให้ผู้อ่านเข้าใจได้ง่ายขึ้น