[๑๒๐๙] อุ. ภิกษุประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอแล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้พระพุทธเจ้าข้า?พ. ดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้. องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. ไม่รู้สุตตะ๒. ไม่รู้สุตตานุโลม๓. ไม่รู้วินัย๔. ไม่รู้วินยานุโลม๕. ไม่ฉลาดในฐานะและอฐานะดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้.
องค์ของภิกษุผู้ฉลาดแท้ดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้. องค์ ๕อะไรบ้าง? คือ:๑. รู้สุตตะ๒. รู้สุตตานุโลม๓. รู้วินัย๔. รู้วินยานุโลม๕. ฉลาดในฐานะและอฐานะดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้.
องค์ของภิกษุผู้โง่แท้อีกนัยหนึ่งดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์แม้อื่นอีก ๕ ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้. องค์ ๕อะไรบ้าง? คือ:๑. ไม่รู้ธรรม๒. ไม่รู้ธรรมานุโลม๓. ไม่รู้วินัย๔. ไม่รู้วินยานุโลม๕. ไม่ฉลาดในคำต้นและคำหลังดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้.
องค์ของภิกษุผู้ฉลาดแท้ดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้. องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. รู้ธรรม๒. รู้ธรรมานุโลม๓. รู้วินัย๔. รู้วินยานุโลม๕. ฉลาดในคำต้นและคำหลังดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้.
องค์ของภิกษุผู้โง่แท้อีกนัยหนึ่งดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้. องค์ ๕อะไรบ้าง? คือ:๑. ไม่รู้วัตถุ๒. ไม่รู้นิทาน๓. ไม่รู้บัญญัติ๔. ไม่รู้บทอันตกหล่นภายหลัง๕. ไม่รู้ทางถ้อยคำอันเข้าสนธิกันได้ดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้.
องค์ของภิกษุผู้ฉลาดแท้ดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้. องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. รู้วัตถุ๒. รู้นิทาน๓. รู้บัญญัติ๔. รู้บทอันตกหล่นภายหลัง๕. รู้ทางถ้อยคำอันเข้าสนธิกันได้ดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้.
องค์ของภิกษุผู้โง่แท้อีกนัยหนึ่งดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้. องค์ ๕อะไรบ้าง? คือ:๑. ไม่รู้อาบัติ๒. ไม่รู้สมุฏฐานอาบัติ๓. ไม่รู้ประโยคอาบัติ๔. ไม่รู้ความระงับอาบัติ๕. ไม่ฉลาดในการวินิจฉัยอาบัติดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้.
องค์ของภิกษุผู้ฉลาดแท้ดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้. องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:๑. รู้อาบัติ๒. รู้สมุฏฐานอาบัติ๓. รู้ประโยคอาบัติ
๔. รู้การระงับอาบัติ๕. ฉลาดในการวินิจฉัยอาบัติดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้.
องค์ของภิกษุผู้โง่แท้อีกนัยหนึ่งดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้. องค์ ๕อะไรบ้าง? คือ:๑. ไม่รู้อธิกรณ์๒. ไม่รู้สมุฏฐานอธิกรณ์๓. ไม่รู้ประโยคอธิกรณ์๔. ไม่รู้ความระงับอธิกรณ์๕. ไม่ฉลาดในการวินิจฉัยอธิกรณ์ดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้โง่แท้.
องค์ของภิกษุผู้ฉลาดแท้ดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ ถึงความนับว่า เป็นผู้ฉลาดแท้. องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:
๑. รู้อธิกรณ์๒. รู้สมุฏฐานอธิกรณ์๓. รู้ประโยคอธิกรณ์๔. รู้ความระงับอธิกรณ์๕. ฉลาดในการวินิจฉัยอธิกรณ์ดูกรอุบาลี ภิกษุประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล ถึงความนับว่าเป็นผู้ฉลาดแท้.
อุพพาหิกวรรคที่ ๙ จบ
----------------
หัวข้อประจำวรรคพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · หน้า ๔๕๕–๔๕๙